24 woningen circulair bouwen – “Blokje Opnieuw” Hengelo

Aangezien circulair bouwen nog in de kinderschoenen staat, is het nodig om hier verandering in te brengen en te ontdekken hoe circulair bouwen toegepast kan worden. Het concept Blokje om, toegepast in Oldenzaal, van Dura Vermeer is vertrekpunt geweest en aangevuld met circulaire materialen als concept Blokje Opnieuw.

Primaire grondstoffen worden schaarser en zijn eindig. Opdracht is om circulaire materialen toe te passen bij nieuwbouw, verbouw en beheer van woningen. In 2030 moet 50% van de materialen circulair zijn en in 2050 100%. Binnen WoON is daarom circulariteit een van de benoemde thema’s binnen duurzaamheid. Koplopers zijn De Woonplaats en Welbions. Door Welbions is dit project ingebracht als pilot.

Werkwijze en resultaten

Het ontwerp is gebaseerd op het zes S-en model: Site, Structure, Skin, Services, Space en Stuff. Voorafgaand aan het ontwerp zijn, na grondige analyse, de uitgangspunten en wensen vastgesteld. Het principe van het concept “blokje opnieuw” is dat de nieuwe woning op de fundering van de bestaande woning wordt geplaatst, zodat bewoners de mogelijkheid hebben om terug te keren naar een nieuwe woning op hun oude locatie. Hierbij worden circulaire materialen toegepast. De bewoners keren terug tegen woonlastenneutrale kosten (huur en energie). De woning wordt in de fabriek geproduceerd en in enkele dagen op locatie opgebouwd. Van sloop tot nieuwbouw duurt maximaal twee maanden. De oude woningen zijn geïnventariseerd op bruikbare en/of recyclebare materialen, die in andere projecten kunnen worden hergebruikt.

De nieuwe woningen krijgen minimaal energielabel A, en waarschijnlijk A+ of A++. De woningen zijn gasloos, wat extra kosten met zich meebrengt door maatregelen zoals extra isolatie van de buitenschil, verwarming met een warmtepomp en installatie van zonnepanelen. Dit resulteert in een aanzienlijke reductie van de CO2-uitstoot.

Er is eerst een inventarisatie uitgevoerd van de te delven grondstoffen. De woning is tot de fundering gesloopt en de materialen worden beoordeeld voor gebruik in acht woningen aan de Boekeloseweg in 2022. De vloer bestaat uit circulair schuimbeton en er is een dampopen wandconstructie toegepast. Plug-and-play installaties, die eenvoudig te demonteren zijn en draadloos schakelen, zijn geïnstalleerd. De woning heeft extra waterbesparende kranen en op het dak zijn acht PV-panelen geplaatst. Een ventilatiewarmtepomp met WTW-systeem zorgt voor de ventilatie. De gevelafwerking en kozijnen zijn van duurzaam hout en er is natuurlijke zonwering toegepast. Ook zijn er circulaire binnenwanden geïnstalleerd.

Businesscase

VV subsidie € 300.000,-

Provinciale subsidie impuls circulair bouwen € 100.000,–.

IRR 3,0% (excl. extra bouwkosten circulair)

BAR 3,8% (excl. extra bouwkosten circulair)

Mia/Vamil is niet verkregen in verband met zeer strenge eisen aan materiaalgebruik. Er moet geput worden uit een databank. Deze is nog niet heel uitgebreid. Niet alle leveranciers willen hun materialen hierin hebben want dan moeten ze te veel prijs geven van hun product. Het duurt lang voordat nieuwe producten in deze databank worden opgenomen. Bijvoorbeeld het gebruik van gerecycled papier als isolatiemateriaal is nog niet opgenomen.

Bewoners

Voor de 16 woningen aan de Floresstraat en Celebesstraat is minimaal 70% instemming van de bewoners nodig. Voor de 8 woningen aan de Boekeloseweg is 100% instemming vereist. Alle bewoners hebben uiteindelijk ingestemd met de plannen. Van de eerste 16 woningen keren uiteindelijk 6 bewoners terug. Van de 8 woningen aan de Boekeloseweg, waarvan de realisatie in de tweede helft van 2022 plaatsvindt, keren 3 bewoners terug. Veel oudere bewoners kiezen ervoor om te verhuizen naar een appartement. Sommige bewoners die niet gehecht zijn aan de buurt kiezen ervoor om maar één keer te verhuizen. Een huurder van de Boekeloseweg verhuist naar de Floresstraat. De transitie vindt woonlastenneutraal plaats, wat betekent dat de totale kosten van huur en energie in de nieuwe situatie vergelijkbaar zijn met de oude situatie.

Geleerde lessen en advies

Financiële haalbaarheid is een belangrijk uitgangspunt. Omdat circulaire materialen niet eindig zijn, behouden ze een bepaalde waarde. In de huidige waardering wordt hier nog onvoldoende rekening mee gehouden, terwijl dit een hogere aanvangsinvestering acceptabel kan maken.

Een ander belangrijk aandachtspunt is het kwantificeren van de resultaten op het gebied van energieprestatie en CO2-uitstoot, evenals het monitoren van de woning en bewoners op woonbeleving, gedrag en comfort.

De ambities ten aanzien van circulariteit die het projectteam vooraf heeft geformuleerd, zijn niet volledig waargemaakt. Dit komt vooral doordat de marktpartijen hier nog niet klaar voor waren. De ambitie om de installaties zo min mogelijk door de vloer en wanden te laten lopen, is ook niet waargemaakt. Ook het plaatsen van een circulaire keuken van Bribus is niet gelukt. Bribus heeft enkele pilotprojecten uitgevoerd, maar heeft zelf besloten dat het nog te vroeg is om deze keukens verder toe te passen, aangezien ze nog doorontwikkeld moeten worden. Het kozijnloos bouwen is ook niet doorgegaan omdat de wandenbouwer hier nog niet klaar voor was.

Daarnaast is de ambitie om geen gelijmde keramische afwerkingen in de badkamer aan te brengen en de douchehoek prefab uit te voeren als waterdichte douchecel niet gerealiseerd. Diverse proefopstellingen zijn gemaakt in de werkplaats van Dura Vermeer in Oldenzaal. Deze opstellingen zijn allemaal beoordeeld, maar uiteindelijk is toch gekozen voor tegelwerk, zowel op de vloer als aan de wand.